Aile ve Boşanma hukuku avukatı olarak bu yazımızda Türk Medeni Kanun’unda düzenlenen Nafaka Türleri Nelerdir? konusunu ele alacağız.
Nafaka türlerini yazmadan önce nafaka nedir;Nafaka, boşanma davası sürerken ya da boşanma davasının sona ermesinden sonra maddi olarak zorluğa düşecek olan kişiye bağlanan bir ödeme türüdür.
Nafaka Türleri Nelerdir?
Türk Medeni Kanun’unda 4 çeşit nafaka türü düzenlenmiştir.
- Tedbir Nafakası
- Yoksulluk Nafakası
- İştirak Nafakası
- Yardım Nafakası
Tedbir Nafakası Nedir?
Tedbir nafakası, boşanma davası devam ederken maddi açıdan yoksulluğa düşen tarafa ödenen nafakadır. Tedbir nafakasına hem çocuk hem eş için hükmedilebilir. Tedbir nafakasında kusur şartı aranmamaktadır. Hakim tarafların maddi gücüne bakarak tedbir nafakasına hükmeder.
Türk Medeni Kanunu m. 169 uyarınca “Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır.”
Söz konusu maddede açıkça belirtildiği üzere hakim talep olmaksızın gerekli gördüğü durumlarda tedbir nafakasına hükmedebilir. Tedbir nafakası dava sonuçlanıncaya kadar talep edilebilir.
Hükmedilen tedbir nafakası boşanma davası kesinleşene kadar devam eder. Nafaka Türleri Nelerdir? Boşanma davası kesinleştikten sonra ise şartlar oluştuysa yoksulluk ve iştirak nafakası olarak devam eder.
Tedbir nafakası ödenmediği takdirde ilamsız icra takibi başlatılır ve nafaka tahsil edilir.
Boşanma Davası Açmadan Tedbir Nafakası Talep edilebilir Mi?
Türk Medeni Kanunu m. 197/2 uyarınca “Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.”
Tedbir nafakası talep eden kişi ayrı yaşamayı haklı kılan sebebi ispatladığı takdirde mahkemece tedbir nafakasına hükmedilebilir. Ayrı yaşamayı haklı kılan nedenler her türlü delille ispat edilebilir.
Yoksulluk Nafakası Nedir?
Türk Medeni Kanunu m.175 uyarınca; “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.”
Yoksulluk nafakası talep eden kişi karşı tarafa göre daha fazla kusurlu olmadığı takdirde, karşı tarafın mali gücü oranında nafaka talep edebilir. Nafaka borçlusunun, nafaka alacaklısı ile eşit kusuru olduğu takdirde de hakim yoksulluk nafakasına hükmedebilir. Zira bu durumda nafaka alacaklısının kusuru, nafaka borçlusundan fazla değildir.
Hakim tedbir nafakasının aksine yoksulluk nafakasına talep olmaksızın hükmedemez. Yoksulluk nafakası süresiz olarak talep edilir. Ancak tarafların durumlarında değişiklik olduğu takdirde nafaka artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir.
Yoksulluk nafakasının irat şeklinde ödenmesine karar verilmesi halinde hakim nafakanın her yıl ne şekilde artacağına da hükmeder.
Yoksulluk Nafakası Hangi Durumlarda Kaldırılır?
Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde hükmedilen nafaka kendiliğinden kalkar ayrıca dava açmaya gerek yoktur.
Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde dava yoluyla nafaka kaldırılabilir.
İştirak Nafakası Nedir?
Nafaka Türleri Nelerdir? Türk Medeni Kanunu m.182/3 uyarınca; “Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.”
Velayeti kendisine verilmeyen eş müşterek çocuğun giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür. İştirak nafakasında tarafların kusuru önem arz etmemektedir.
Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Hâkim talep hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Tarafların durumunun değişmesi, çocuğun giderlerinde değişiklik bulunması halinde talep üzerine hakim nafaka miktarında değişiklik yapabilir veya nafakayı kaldırabilir.
İştirak Nafakası Hangi Hallerde Sona Erer?
İştirak nafakası çocuk ergin oluncaya kadar devam eder. Ergin olmakla birlikte iştirak nafakası kendiliğinden sona erer. Çocuk ergin olduktan sonra eğitim masrafları devam ediyorsa yardım nafakası talep edilebilir. Çocuğun evlenmesi, ergin kılınması ile de iştirak nafakası sona erer.
Yardım Nafakası Nedir?
Türk Medeni Kanunu m.364 uyarınca; “Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.”
Yardım nafakası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Yardım nafakası davası taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Yani yoksulluğa düşen taraf önce altsoy, sonra üstsoy ve en son kardeşlerinden talep edebilir. Nafaka talep eden kişi yoksulluğa düştüğünü ispatla yükümlüdür.
TMK m. 364/2’ye göre kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.