Markaların Kullanılmaması Nedeniyle İptali (SMK m.26): Güncel Hukuki Çerçeve ve Uygulama
- Giriş
Markaların Kullanılmaması Nedeniyle İptali , Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) m.26/1-a, tescilli markaların kullanılmaması hâlinde iptaline ilişkin ayrıntılı bir düzenleme içermektedir. Marka hukukunda “kullanım”, yalnızca fiili ticari faaliyeti değil, markanın piyasada ayırt edici işlevini sürdürecek şekilde yer almasını ifade eder.
SMK m.26 ile amaç, kullanılmayan markaların sicilde işgal yaratmasını önlemek, piyasada aktif olarak kullanılan markaların hukuki korumasını güçlendirmektir.
İlgili kişiler, Kurumdan markanın iptalini isteyebilir. Marka iptal talepleri, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişilere veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülür.
- SMK m.26/1-a Kapsamında İptal Sebepleri
SMK m.26/1-a uyarınca tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir.
Aşağıda belirtilen durumlar markayı kullanma kabul edilir:
- a) Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması.
- b) Markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması.
Kanunda yer alan temel iptal sebepleri:
2.1. Beş Yıllık Kullanım Yokluğu (SMK m.26/1-a)
Markanın;
- tescil tarihinden itibaren,
- beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmaması veya
- kullanımın kesintiye uğrayarak beş yıllık dönemi aşması
iptal sebebidir.
Önemli Not
İptal, hükümsüzlükten farklıdır. Hükümsüzlük tescilin baştan hükümsüz kılınması iken; kullanım eksikliğine dayalı iptal ileri etkili sonuç doğurur.
- “Ciddi Kullanım”ın Unsurları
Yargı içtihatları ve SMK uyarınca markanın ciddi kullanım sayılması için;
✔ Ticari hayatta görünür olmalı
- Ürün ambalajında,
- İnternet sitesinde,
- Faturalarda,
- Etiketlerde,
- Reklamlarda yer almalıdır.
✔ Kullanım piyasada fiilî varlık göstermelidir
Sembolik, göstermelik kullanım iptali engellemez.
✔ Lisans yoluyla kullanım geçerlidir
Lİsans alan tarafından yapılan kullanım, marka sahibine atfedilir.
- Kullanılmama Süresinin Hesaplanması
Markanın kullanılmaması nedeniyle iptal taleplerinde beş yıllık süre:
- Tescil tarihten başlar.
- Kullanımın ispatı, dava/başvuru tarihinden geriye dönük beş yıl esas alınarak yapılır.
- İspat Yükü ve Sunulabilecek Deliller
SMK m.26 gereğince marka sahibinin, markanın ciddi kullanımını ispat yükümlülüğü vardır.
Geçerli kabul edilen delillerden bazıları:
- Faturalar, irsaliyeler
- Reklam materyalleri
- Web sitesi ekran görüntüleri
- Etiket, ambalaj, katalog
- Sosyal medya reklamlarına ilişkin raporlar
- Lisans sözleşmeleri
Önemli:
Deliller, kullanımın marka ile bağlantılı ve ticari nitelikte olduğunu göstermelidir.
- İptal Yetkisi ve Usul
SMK m.26 ile iptal yetkisi Kuruma devredilmiştir.
Güncel Durum
- İptal yetkisi artık Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TPMK) aittir.
- Kurum kararı yargı yoluna açıktır.
- Kısmi İptal Kuralı
SMK m.26/5 gereğince;
Markanın bazı mal ve hizmetlerde kullanıldığı, bazılarında kullanılmadığı tespit edilirse, kısmi iptal uygulanır.
- İptalin Sonuçları
- Marka, iptal kararı ile birlikte ileri etkili olarak hüküm ve sonuç doğurur. Ancak talep üzerine, iptal hâllerinin daha önceki bir tarihte doğmuş olması hâlinde iptal kararının bu tarihten itibaren etkili olacağına karar verilebilir.
- Marka hakkı sona erer.
- Aynı veya benzer markaların tescili için engel ortadan kalkar.
- Kısmi iptal varsa yalnızca ilgili sınıflar silinir.
- Marka sahibinin ağır ihmali veya kötü niyetli olarak hareket etmesi nedeniyle zarar görenlerin tazminat talepleri saklı kalmak üzere, hükümsüzlük ve iptal kararının geriye dönük etkisi aşağıdaki durumları etkilemez:
- a) Karardan önce, markanın sağladığı haklara tecavüz nedeniyle açılan davada verilen kesinleşmiş ve uygulanmış kararlar.
- b) Karardan önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler. Sözleşmeler uyarınca ödenmiş bedelin, hakkaniyet gereği kısmen ya da tamamen iadesi istenebilir.
- Hükümsüzlük veya iptal kararının kesinleşmesinden sonra marka sicilden terkin edilir ve durum Bültende yayımlanır.
- Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar
- Minimal Kullanım – yeterli mi?
Bazı sektörlerde düşük hacimli satışlar da ciddi kullanım sayılabilir.
- Markanın farklılaştırılmış versiyonu
Logo veya yazı tipindeki güncellemeler, ayırt edici karakteri zedelemiyorsa kullanım sayılır.
- Sadece internet üzerinden kullanım
E-ticaret sitelerinde görünürlük çoğu zaman yeterli kabul edilir.
- İhracat amaçlı üretim
Yargıtay’a göre Türkiye’de üretilip yurt dışına gönderilen ürünlerde marka kullanımı Türkiye’de yapılmış kullanım sayılabilir.
- Sonuç
SMK m.26 markanın kullanım zorunluluğunu açık şekilde ortaya koyarak tescilli markaların gerçek sahipleri tarafından aktif biçimde kullanılmasını güvence altına almaktadır. Beş yıl boyunca haklı sebep olmaksızın kullanılmayan markaların iptal edilebilmesi, hem marka sicilinin temizliğini sağlar hem de haksız marka blokajlarını önler.
Marka sahipleri için en önemli tavsiye, piyasadaki kullanımın düzenli olarak kayıt altına alınması ve delillendirilmesidir.
Bu nedenle marka sahiplerinin ve markaların hak kaybına uğramaması için uzman bir marka vekili ve marka avukatı ile süreci yürütmesi son derece önemlidir. Pehlivan & Elmalıca Hukuk ve Danışmanlık markadan doğan tüm uyuşmazlıklarında profesyonel hukuki destek sağlamaktadır.